jueves, 17 de marzo de 2016

CUENTOS

WAYNA ALLQAMARI

Mä Tawaqux(a) sawusiskan(a), si, ukaru Allqamar(i) wayna uñst'asin(a) xiqatchi, sum(a) isindasita, janq'u pantalunani, ch'ara wistunani, ukham(a). Ukat(a) uka wayna Tawaqur(u) parlxayasin(a), inamurayachitayn(a) ukat jamp'atchitayn(a) Tawaqur(u). Ukat(a) ¡Aaayyy...! Janiw(a), juman(a) lakmaxa khuchinuw(a); jarsusinim(a), thuskawa, sasa satayn(a), si, Tawaqux(a).
Ukat(a) wayna Allqamirix(a) sartawichi, uma jawirar(u), ukan(a) lak(a) jarsusinchi, kutinisin(a) mayamp(i) jamp'att'akirakchi. ¡Janiwa, thuskakiskiw(a)! Mayamp(i) jarsusinim(a), sakirakchi Tawaqu. Allqamar(i) wayna ast(a) sarakirakchi, lak(a) jarsusiri, ukat(a) yast(a) mayamp(i) purikirakchi, jamp'at'akirakchi, iwalukiskiw(a). Mä kutimpi, lak(a) jarsusinisin(a), purikirakchi, jamp'at'akirakchi Tawaqur(u), iwalukiskiw(a), sischiw(a) Tawaqux(a). Ukat(a) may(a) Tawaqux(a) tipusitayn(a), sawu wikcha aytasin(a), ukampi p'iqiru jiskt'atan(a), si. Ukatpi, ¡Qiiiiisssssss...! Allqamarikiw(a), q'asatasin(a) jaltatayn(a), si, ni jaqikans(a) ni kunas(a), Allqamariktpa uka wayna. (Irma Huaylla Paco, estancia Taq'ata, Caquena).



MÄ WAYNA QAMAQI

Nayrapachax(a), qamaqix(a) waynanw(a), sill(a), suma chulu waynalla. Sum(a) p'isuq(u) ajanullani, wicuñ(a) chalinan(i) añuntasita. Ukatä, tawaqunakax(a) inamursipxataynaw(a) uka waynat(a), silla. Uka waynax(a), ukhum(a) inamurasimpi arumanakakiw(a) purirn(a), silla, guitarrapampi, tawaqunak(a) thuqhuyiri. Ukatxa, tawaqunakax(a) wayna, qhantatik(i) sariri, amuyapxatayn(a). Ukat katuñ(a) amtaptin(a), kunat qhantatik(i) aka wayna sarpachax(a), sas. Ukhumay(a) mä uru, qhanthatir(u) jark'antapchi. Inti jalsunkipan(a) waynax(a) qamaqikiruw(a) tukxatayn(a), ukat tuxsuwaychi, si andi. Ukhumapi, qamaqitapa uka waynax(a), uñxapchi, tawaqunak(a). Ukat mullak(i) sayt'apchi, guitarras(a), qawra taqanjamakiw uñasix(a). Uka arusipxirin(a) nayrapachanx(a). (Matilde Morales Huanca, pueblo de Chucuyo)



PHICHITHANHAMP(I) JAMP’ATUMP(I)

Nayrapachax(a) Phichinchux(a), jaqirin(a), si jamp’atus(a) ukhamaraki. Ukat mä urunx(a) phista alfiris(a) qatuqatayn(a), si. Ukataki jamp’atur(u), almasinirutaki ruwaschisi, wawa uñjantakiraki, uka phista urunak(a) wakiskakapin.
Ukat(a) yast(a) aruma fistax(a) muspakchi, ukan Phichithanha tira thuqhuntchi, wari punchun(i) uskt’asita. Ukat(a) yast(a) wawa jachpachi, ukat(a) Jamp’atusti, Phichithanhar(u) awisir(i) sarchi, fista utar(u) mantasin, “Phichithannha, wawama jachki, Phichithannha wawama jachki”, sas(a), may(a), mayampi artchi. Ukat(a) Phichithanha anqar(u) mistunisin(a) q’al(a) jamp’atur(u) p’it’anuqtin(a), surupampi, taqnuqarakitin(a) jamp’atur(u). Jaqi taypin(a) janiw(a) sutipat(a) aytañarikit(i) si, phinq’asiriw(a) si, Phichithannha.
Phista pasatat(a), Jamp’atux(a) q’al(a), lintur(u) usutaw(a) uñjasix(a), si. Ukatpi jichhakama jamp’atux(a) lat lat lat, ukhum(a) sarnaqiri, si, usuchatjama. (Marina Poma Mamani, estancia Viluvio Guallatire).


CHACHA  WARMI

Nayrapachanx(a), kullakanakampi, phuchampi, sarnaqiri jaqinak(a), jiwxapin(a) Kuntinasipxirin(a), sartapxirin(a), siwa.
Ukatpi mä aru utji, mä urux(a) chacha warmi viajkapchi, wawapampi, animalatanakar(u). Ukat(a) ukham(a) viajkasin(a), chika thakhir(u) chacha usuntxasin(a), jiwxiw(a), si. Ukat(a) warmi kunampacha animalar(u) khumundatayn(a), si, jiwat(a) chachar(u). Ukat(a) sarkasin(a), jiwat(a) chacha animalat(a) saraqxatin(a), si, pä kiwuni. Ukat(a) warmix(a) mulljtasisin(a), xaqurpawuchi, laq’a tantawaychi, ukat(a) uka jiwat(a) chachax(a) qhipar(u) arktanitin(a), si.
Ukat(a) ukham(a) tankasin(a), wawa q’ipt’aspacha ukaru kuntinar(u) jiqatchi, warmir(u), ukatpi, wawa xaqurpawuchi, ast(a) muspapin(i) jupakiw(a) tanxatin(a), si. Ukat(a) uka qara almax(a) wawar(u) sarxataqsin(a), maq’antatayn(a), si. Ukañkama warmi mä warrankur(u) apitsin(a) imandastayn(a), si, qara almax(a) chhixpar(u) pasawuychi.
Ukat(a) qhiparunakan(a) wawa uñxatapchi, ch’akhaki wawax(a), jaqurpataschi, ukat(a) ukanakan(a) wurrukiw(a) sarnaqisqiri, si. Ukhumaw(a) qara almax(a) sarnaqirin(a), si. Jicha Diosa llawintxiw(a), si, uka qara almanak(a), ukatpi, jichha jan(i) sarnaqapkiti. (Emeterio Medina Quispe, pueblo de Pachama).





























No hay comentarios:

Publicar un comentario